Ираз долаш яьха кхалсаг

Фото: serdalo.ru

Шовзткъа шу гаргга ха я из кхалсаг сона яйза. Цу юкъа дукха хIама хувцаденнад, эргадаьннад. Оалаш ма хиллара, цу хана денз дукха хий Iодахад. Со, хIаьтта итт класс яьккха, Шолжа-ГIалий тIарча Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университете деша этта студент вар. Цу хана хезар сона эггара хьалха Оздоев ГIайре Фирюзай цIи. Юххьанца цхьа тамашийна хетар из цIи цох тиллар, хIана аьлча таханалцца из цIи йолаш вай къамах йола кхалсаг кхийттаяц сох алхха из йоацар. ХIаьта а из цIи хоза хетар ший екарца, из лелаю саг бIаргаяйча, из цунга геттара товш санна хетар сона. Вахар дезаш, даим елаенна хулар хьехархо йодаш-йоагIаш, нахаца къамаьл де эттача. Хьалхарча шера из тхона хьехаш яцар, шоллагIча а дIахо дIайолхача а курсашка мара ешанзар цо тхона наьна меттах йола лекцеш. Из ха хьатIакхаччалца а, хIара дийнахьа яхар мо, гIалий тIа гора тхона Iилманхо. Тахан цу тайпара дарж долаш гIалгIай кхалсаг хилча, гIаш лела яшаргьяцар аьнна хет сона. Цун ший бахьан а да. Кхувш йоагIа йиIиг а тIехьа гIаш лела ловш хилац вай, цунна ше машенаца лелаяр деза. Университета гIоръяьнна хьехархо йоллаше, цу тайпара уйла яцар Оздоевай дагахьа, из даим гIаш лелар. Го йиш яр трамвай чу, автобуса чу. Вешта аьлча, шийгарча гIулакхо сонтаяьккха саг яцар из. Сона хеташ, из яр цун эггара дикагIйола оамал. Цхьаькха а да укхаза хьоахаде хьакъ долаш. Из яр гIорваьнна скульптор а суртанча а хиннача Мамилов Руслана фусам-нана. Из а алла-билла аьнна гуш дацар цун оамалца, курал е йиш йолаш моттиг яле а. Наха юкъе геттара белгалъяла ца гIерташ, даим царца цхьан лагIа тIа латта ловш саг яр из. Иштта дукхагIа хетар цунна вахарцара сакъердам. Наха юкъе хилар, царца дика-во декъар доккха ираз ма дий. Из ираз долаш яр ГIайре Фирюза. Цун вахарах язде Iохайча, бIарчча роман язъе йиш яр. ТIаккха а дукха хIама дусаргдар аьнна хет сона, хьа ца оалаш е дIа ца яздеш. Дукха хIама го а ла а дийзад цун. Царех цхьадараш-м, моастагIчоа а хулийтаргдоацаш, геттара хала хIамаш хиннад. ХIаьта а саготонаша нийсача наькъа гаьнаяьккхаяц из, тувлъяьяц, деналах йохаяьяц.

Iилманцара безам цун дег чу хьахиннабар, из зIамига йолча хана денз. Цу хана из дешаш яр Буро тIарча №4 йолча юкъерча школе. Берашта юкъе а къаьстта безам тIабодаш яр, даим а хIама довза гIерташ йола йиIиг. Бакъда вайна ловр массаза кхоачашхилац. Дукха ха ялале, цу хана Фирюза 10-11 шу даьнна хила мегаш яр, вай мехка качбаьхкар лира моастагIий, Сийлахь-боккха Даьймехка тIом хьайра. Де хIама дацар. Шоай школа йита а йита, кхыча школен цIагIа дIадаха дийзар берий. Шоаш хьалха хинначара дукха гаьна даха-м дезанзар цар. Дайде, мишта кхаьчар ца ховш, лоаццача юкъа дIакхоачар уж цига. ХIаьта а шоай школа йицъяцар бераша, каст-каста долхар цига фуд хьажа, тIемашка човнаш яь доарахой бар цига. ЛаьрххIа царна гIулакх де а самукъадаккха а ухар дешархой. Цкъаза Iажаш, боамби е кхыйола шоай яхьа таро йола хIама хьора царна. Нийслора байт ешаш е илли оалаш. Ишттача гIулакхо дог ураувттадора вай бIухой, сихагIа берза а юха тIем тIа отта а гIо дора. Салташа гIадбахе тIаэцар бераш. БIаргашка хий кхувхкаш моттигаш а нийслора. ДукхагIа царна юкъера къамаьл хотталора, мишта деш оаш, яхача хаттаргара дIадоладале. Фирюзас массаза майрра жоп лора цу хаттара, хIана аьлча дешарах дика ка йоалаш хьайоагIар из. Цхьайолча хана бераш долхар Тирка берда йистошкара тIой гулде, сенна дезар хатта дезаш а дацар. ТIавоагIача моастагIчоа уж детта лаьрхIа дар бераш.
1944 шера вай къам мехкахдоаккхача хана Фирюза пхелагIча классе дешаш яр. Шерагара шерага из белгалйоахар сийлен грамоташца, хьаькъал долаш кхувш йоагIаш хилара белгало яр из. ЙиIига нана Цоклой Фатима ше кхо класс яьккха а яцар, цудухьа йоIа дийшача чIоагIа бакъахьа хеташ хулар нана, цо ше оалаш ма хиллара, Фирюзайх профессор хиларга сатувсар цо. Цу дешаца цо бувзабора лора болх. Лоалахой, цо из аьлча, тешаш а цатешаш а нийслора. Цун ший бахьанаш а дар, цу заман чухьа гIалгIашта юкъе кулгий пIелгашца дагарбилла дийша нах бацар, тIаккха мишта тешар зIамигача йиIигах профессор хургья яхача къамаьлах?
Массехк дош аргда вай цун даьх лаьца. Берса ГIайре Граждански тIема хана партизаний мугIарашка а волаш, гIорваьннача революционера Орцханов Хизара уллув а латташ, вай мохк лорабаь саг ва. ТIехьагIо дийша а дийша, цо чакхъяьккха хиннай ВКП(б) ЦК доалахьа хинна ИКП (цIеча профессура институт). Цига дийшараш бе-беча гIулакхаш тIа хьежабеш е лакхара дешар дешача моттигашка хьехархой балхаш де хьежабеш хиннаб. ГIайри халкъа боахама тайп-тайпарча доакъошка балхаш даь ва. Къаьстта а Фирюзай дагахьа йисаяр дас курортий урхаллен кулгалдаь ха. Советий Iаьдала хьалхарча шерашка хьалъяь «Iарамхи» аьнна цIи йоаккхаш хинна курорт йолча ухар из, цигарча Iаламца а лоамий хозалца а сакъердалуш. Гаьна йоацаш яр М. И. Калинина дача, цунна юхе даим гуш хулар мехка бовзаш бола сакъердаме нах: артисташ, йоазонхой, политикаш, Iилманхой, кхыбараш. ЙиIига чIоагIа зувра уж, цар оамалаш, барзкъа, бувца мотт. Цига вайра гIалгIай йиIига цу хана гIорваьнна хинна киноактёр Баталов Николай. Из хиннав Баталов Владимир яхача актёра а режиссёра а воша, хIаьта Баталов Алексея даь-воша. РСФСР заслуженни артист хиннача цун концерташка хьийжа яр Оздоева, цунна чIоагIа дезаденнадар уж. Царца цунна корадора дукха сакъердаме, керда, уйланца мара сурт оттаде йиш йоацаш дола хIамаш. Ший вахар хала хиннадале а, Берса ГIайри а вар культуран а искусствон а нах безаш, лоархIаш, царца гIулакх леладар дегаза ца хеташ. Цунна дукха безар бегаш, ше а бора, уж эшаш моттиг хилча. Уж шедар гуш йолча йиIига масал хулар даь оамалех, цо нахаца леладеча гIулакхех. Даьга чIоагIа ладувгIаш а цох садоаллаш а яр из. Дас яхар а дийя, деша отт, балха говзал караерзаю цо. БIаьха никъ-м бар цу денга кхача гIерташ Фирюзас бенар, наьна мотт безаро йоалаю из хьехархочун дешар деша. Из мотт цунна безабалара керттера бахьан дар, бувцача хана из хоза хеташ хилар. ЦIагIа-ара, коа-карта бувцаш безабенна мотт кIоаргагIа Iомабе, цун Iилман бух бовза ловш яр из цу хана. Кхыча дешашца аьлча, вай къам юха мехкадаьнначул тIехьагIа, 60-ча шерашка, хилар из шедар. Цу хана, бокъонца бакъдар аьлча, дешар дукха дагадоагIаш хиннабац вай къамах бола нах. Цу гIулакха эшаш йола кийчо эсало яь хиннаб уж. Масала, Киргизе Фирюзар дезал баьхача Власовка яхача юрта кхыметтел юкъара дешар дешаш школа а хиннаяц. Пхи километр дIааха безаш хиннад этта хьал. Шийлача Iан юкъе из никъ бе атта хиннадац. ТIаювха лерттIа йIайха хIама йоацача йиIига накъайоалаш хиннай шоаш сайцача фусам-наьна валенкаши цхьацца тIехнахьа дувхаду барзкъеи. Цо ше дагалувцаш хинначох, из кхалсаг бахьан ца бовш бисар уж цу наькъа. Ма къиза ха хиннай меттахьа! Ялатах хIама доацаш, лай кIалхара гулдеча канех тийша хиннаб дуккха дезал. Иштта вахар хиннад 1946 шу хьатIакхаччалца. ДIахо-м юртара арабовла а Фрунзе кхача а таро хул цар.
Шийла январь хиннаб ара лаьттар. Из ди, лаьрххIа дийха дайтача санна, малх хьежаш а хоза а хиннад. Семафора сердал гучаяьнна дукха ха ялале, цIермашен шортта сецай, аргIанара Iанара паркх дIа а бохийташ. БIеха, тIолхаш ювхаш бола Оздоев ГIайре дезал тIера Iобаьлча, гаргарча наха байза хиннабац, сов чIоагIа сибаташта эргабаларах. ХIаьта полковник хиллал тIема гIулакх деш хинна цар гаргарча сага бIаргашкара хий лочкъаде мега хиннадац.
Оздоев ГIайре Фирюза яь хиннай 1929 шера 31 декабре Мочкъий-Юрта. Юкъера школа чакх а яьккхе, из деша отт Киргизе Паччахьалкхен университета доазол арахьарча халкъий метташ Iомадеча факультете. 1954 шера цо из чакх а йоаккх. Ингалсий мотти литературеи хьеха кийчлуш яр из. Дешар карадерзадаь яьлча, из болх бе ют ше дийшача университета ингалсий метта кафедре. Цунца болх беча наха дика тIаийцар къона болхло, эшаш дола моллагIа гIо дора вахара никъ дIаболабеш йолча къонача кхалсага. Къаьстта а дукха езар Фирюза болхлой хьаийбеча отдела кулгал деш хиннача А. Башина. Хьалхарча дийнахьа денз, дас-нанас дергдола новкъостал де кийча вар из. Духхьал Фирюза езаенна ца Iеш, цар беррига дезал лоархIаш, цунца гIулакх леладеш вар из. Цкъа Фирюза цIенхаштта цамогаш хиннаяр. Маьхий детта дезача дIатIакхаьчадар гIулакх. Мичара дахьаргдар уж? Цу хана геттара хала дар дарба хургдола молха-маха эца. Уж доацаш, йоI яла а тарлуш моттиг яр этта хиннар. Укхаза гIо де оарцагIвоал Башин. Цу лазарах йийрзе дIайода йоI. Ше, лазаро готтаяь, харцлувш йолча хана, Даькъасте ше дIайоллар дехаш хиннаяр из. Из йийрзачул тIехьагIа, кадрай отдела кулгалхочо бегаш бора: «Э, йиIиг, хьо Кавказе цIахьочул аттагIа дар, хьона тоха маьхий лаха, цудухьа дар со хьа гIулакха оарцагIваьнна хьувзар».
КIеззига кхы а ха яьлча, Фирюза аспирантуре деша яха кийчлуш яр, амма из уйла кхоачашхилац цун. Вайнах, цIабахка мукъа бенначул тIехьагIа, ма хулла сихагIа шоай дай баьхача лаьтта кхача гIерташ бар. ЦIая а ший мохк бIаргаго а безам хилар цун. Из кхетаде хала а дацар, дIаьхача кхойтта шера хьийга лоамаш юха а бIаргаго таро яр хIанз. Цул боккхагIа кхаъ хургбацар моллагIча мехкахваьккха лелача сага: къоначоа, къаьначоа, бера. Даьймехкацара безам массайолча кхыча уйлаел котбаьлар. Каста, Даьймехка вай цIадаьхкачул тIехьагIа, 1960 шера, из балха отт Нохч-ГIалгIай Iилма-тохкама институте. Цу хана денз меттаца дувзаденна тохкамаш деш хул из йIаьххача хана. Тахка хIамаш шортта дар, хIаьта а духхьашха из болх дIаболабеш йолча йоIа цIенхаштта гIо-новкъостал эшар. Цу тайпара гIо цунна дергдола нах а гучабоал. Царех цаI вар вайна массанена дика вовзаш вола Мальсагов Дошлакъа. Цар дезалца хьоашал долаш, вахар-вар долаш хиннав из. Цун гIонца лоаццача хана язде а цул тIехьагIа ше яздаьр чIоагIдаь чакхдаккха а вIаштIехьадоал йиIий, Iилманхочун даржага а кхоачаш. Дошалкъанна ший йоI мо езаш, цо лоархIаш хиннай Фирюза. Цунна хетар теркалдеш, ладувгIаш а хиннав из, ший ханарча сагага санна.
Дика а во а оамалаш зувш, уж белгалйоахаш, цар хьакъехьа дувца ховш саг хиннав Дошлакъа. Сабарца а хьаькъалца а деш хиннад из дукха хIама дайна волча хьехамчас, йоIа хала хетаргдоацача тайпара.
Ювцаш йолча заман чухьа кхыдола дика хIамаш, эргалонаш хул Оздоевай вахаре. Царех лархIа мегаргболаш ба Мальсагов Зоврбика даьча йоазошта таржамаш деш цо баь болх, язъяь массехк тохкам беш йола статья. Геттара белгала хилар къонача Iилманхочун вахаре 1962 шу. Цу шера цунна лу, диссертаци язъяр бахьан долаш, филологически Iилмай кандидат яха сийдола цIи. ДIахо дIайодаш йола ший вахара ха Оздоевас дукхагIча даькъе ювзаю хьехархочун наькъаца. Институте а университете а болх баро, А. Генкой, Ю. Дешериева, Н. Яковлева, Х. Ошаева, Д. Имнашвиле, Т. Гониашвиле даьча йоазоша дикка лакхду Iилман даькъе дола, къона йоазош долча меттаех дола цунна довзараш-ховраш. Iилманхо санна из дегIаахара юкъе доккха дакъа лаьца вар академик А. Чикобава, цунгара духхьал Iилма Iомадаь ца Iеш, нах беза, лархIа, царга ладувгIа Iомаелар Фирюза. Вешта аьлча, Iилманхочун сий лакха леладе ховш саг хиннав Чикобава. ГIалгIай кхалсага даь Iилман тохкамаш, кхычарех тийша ца дуташ, ше дешаш а довзаш а ха йоаккхаш хиннай цо. Цул тIехьагIа шийна хетар оалаш, нийса хьехам луш, къамаьл деш а хиннад. Цох йоккха говзал йола Iилманхо хургхиларах тешаш хиннав из. ТIехьагIо цунна хийттача тайпара хила а хилар из.
Керда вахар дилла дийзар хIанзалца йовзаш ца хиннача Шолжа-ГIалий тIа. Дуккха хIама, де лерхIаш хиннараш хувцаделар цун вахаре. Кхыча тайпара белгалбе а дIабахьа а бийзар ший вахара никъ. Цу хана геттара ира латтар гIалгIай мотт дегIабоалабара а Iилман кIийлен тIа баккхара а дош. Из наха кIоаргга Iомабергбола хьалаш дар хьакхолла дезаш, эггара хьалха цун фонетика, морфологи, синтаксис яха доакъош боаггIача боарам тIа хургдар хьадеш. ДIаболабелар дукха низ, хьинар, наб йоаца бийсаш езаш бола болх. Ах бIаь совгIа статья, монографеш, мотт хьехарца дувзаденна книжкаш язде дийзар Оздоевай. ХIаьта цу балха дIаделар цо ший вахарцара эггара хозагIдола шераш. Духхьал Iилманна тохкамаш даь ца Iеш, цо уж довзийтар ше хьехаш болча студенташта – кастта хургболча хьехархошта. Из малагIа мотт хьехаш яр аьнна хет шоана университете? Ингалсий метта факультет яьккхаяле а, хIанз цо хьехаш хиннар алхха наьна мотт бар. ХIана, мишта нийсденна хIама дар из? ГIайре Фирюза кулгал деш яр ингалсий метта кафедранна. Из хьалхле лелаеш а дика гойтамаш долаш а хьайоагIар. ХIаьта вайнаьха меттайи литературайи кафедра тIехьаюсарашта юкъе яр. Цун болх тоалургбола керда наькъаш лаха дезаш дар этта гIулакх. Эггара хьалха цунна керте латта саг хувца лаьрхIар. Мала хьожавергва цу балха тIа яха хаттар дукха сагото яйташ дацар. Болх тоабе дагахьа цу гIулакха тIа хьожаю Оздоева. Иштта хул цох вайнаьха филологе кафедран кулгалхо. Эггара хьалха хIаране хьинар шолхадаккха дезаш эттадар хьал, алхха из мара никъ бацар балха дикал лакхъе. Атта-м дацар из де, хIаьта а дулургдолаш хIама дар. Дукха ганзар цо йита дика лараш гучаяла а. Кафедре нохчий а гIалгIай а дешар хьакхеллача денз ца хинна тамашийна эргалонаш хилар. Лоаццача хана хьахилар Iилманхой И. Дахкильгов, З. Хамидова, Ц. Тимаев, Я. Эсхаджиев, дуккхачар таро хилар аспирантурашка деша баха. Царна юкъе бар университета доценташ Е. Куштова, Т. Вагапова, Р. Саламова.
Беррига из болх тIаберзабаь бар лакхара говзал йола, шоай болх кIоаргга бовзаш бола хьехархой а Iилманхой а кхебара. Цунга вуга хьалхара гIа баьккхабар 1957 шера. Цу хана денз цу тайпара беча балха юкъе хьинаре дакъа лоацаш хиннаяр Оздоева. Цо хьалкхебаьб мехка тайп-тайпарча миIингашка болх беш бола бIаьш бола хьехархой. Цо хьийха кагий нах а мехкарий а болх беш хиннаб хIанз а ба телевидене, радио, журналашка, газеташка. Цхьабараш шоаш дийшача университете болх бе бисаб. Вешта аьлча, царех хIаране вахаре дика лар йита саг яр ГIайре Фирюза. Цун лекцешка санна сиха ха дIайодаш яйнаяцар сона, кхыча хьехархоша хьехача Iилмашта хетаяьча лекцешка. Iилма а, вахар а, цIенхаштадар а, сакъердамедар а – деррига вIашагIъийна хулар цунца доаккхача цхьан-шин сахьата. Кагирхошца бувца ший тайпара мотт корабоагIар цунна. Из а цун Iилма а дезадолийташ хулар цо царца бувца мотт. Массане а вIаштIехьадалац иштта студентий дегашка бода никъ лаха. Цох кхерацар студенташ, бакъда цун сий дора. Уж шийх кхерар дезацар цунна, царна дешар сакъердаме хургдар, цох а шийх а дIаударгбоацар дезар. Цудухьа цун лекцеца хилацар совъяьнна ха, ца ховш нийсденна къамаьл, яьсса моттиг. Студенташта пайда баргболча тайпара дар цо дувца мел кийчдаь хIама, дешарца дувзаденна дале а вахарца дувзаденна дале а. Уж шедар тIадерзадаь дар хургбола хьехархой массе оагIорахьара дегIабаьхка хилийтара, вай юрташкарча а гIалашкарча а школашта накъабоалаш, шоай болх бе безача боарам тIа хьабеш бола нах хургболча тайпара уж кийчбара. Цун хиннача студенташта юкъе ба дукха дика хьехархой, масала, университете хьехаш йола Мартазанова Хьанифа, Ачалкхерча школе директорал леладаь Чапанов Абукар, со а ва цун студент хинна а цунгара гIалгIай мотт Iомабаь а. Укхаза белгалдаккха лов паччахьалкхен экзамен дIалуш цо сайна пхиъ оттаяь хилар. Кхыча моттигашка къахьегаш а хиннаб цо хьийха нах, масала, Нальгиев Руслан, Долгиев НаIиб, Марзиев Iийса милице болх беш хиннаб, Аушева Марем хьехархой говзал лакхъеча институте къахьегаш я, Барахоев Мухьмад «Сердало» газета керттера редактор а ГТРК «Ингештия» оалача телекомпане председатель а хиннав, Мержоев Ваха Магаса мэр хиннав. Берригаш бийца а варгвац. ХIаьта цо тIехьагIа кхебаьча Iилманхоех я университета хьехархо йолаш дуккхача шерашка къахьийга А. Гандалоева, ГIалгIай Республикан Ч. Ахриева цIерагIча Iилма-тохкама института директор Н. Барахоева, кхыбараш. Iилман новкъа хургболаш кийчбора цо мугIарера хьехархой а. Цо хьийга къа дайна а дайнадац, царех дуккхачарна гIорбаьннача хьехархой цIераш тийннай, грамоташца, кхыдолча совгIаташца белгал а баьхаб.
Мотт – из къаман керттерча белгалонех цаI я. Из боацаш къаман вахар хоза а дизза а хургда аьлча тешалуц, хIана аьлча цунца дувзаденна да истори а, этнографи а, эздел а, гIулакх а. Вешта аьлча, мотт Iомабарга гIолла мара довза йиш яц бокъонца дола гIалгIай вахар, цудухьа из Iомабара ма хулла дукхагIа терко е еза аьнна хет сона вай кхувш йоагIача тIехьено. Нагахьа санна цунна мотт во ховш хуле, тIехьа тIайоагIарашта кхы а вогI ховргда. Из кхера везаш хIама да аьнна хет сона, лорае езаш моттиг я. Профессор хиннача Оздоевайна хеташ дар, вай 1944 шера Сибре дигача хана, нах шоайла вIашкаувзаш хиннар, царна ший тайпара йIовхал луш хиннар наьна мотт ба, аьнна. Бокъонца бакъдар аьлча из мара кхы хIама диса хиннадац, вай къаман юкъара да, ала йиш йолаш. Кхы мел дар тIабенача низо дохадаьдар, доадаьдар. Бакъда мотт бицбе могаш хиннаяцар лайна хало а, моцал а, шелал а. Вай къам массаза хиннад ший мотт безаш, лоархIаш, цун сий деш. Из дика белгалдаьккхад дуккхача кицашка, йоазонхоша а поэташа а аьннача дешашка. Къаьстта а хьамсара да сона Беков ДордагIа Тембота аьнна дешаш: «Со визза гIалгIа ва ала йиш яц, ший наьна меттала йоазув цаховчо». Иштта мотт ховш кхебе гIертар ГIайре Фирюза ше хьехаш бола нах. Из тийша яр, мотт Iомабарга гIолла мара вахара еррига оагIонаш а цун къайленаш а йовза таро цахиларах.
Цхьаькха цхьа хоза оамал яр цун. Къахетаме саг яр из. Цунна тешал деш да аз лохе доаладу масал. КхоалагIча курсе вар мотт сона се цу хана. Лекци еша чуенача Оздоевас аьлар, тхо шовзткъа итт саг вар студенташ:
— Новкъостий, Хамхоев Ахьмад вовзий шоана?
Массане а аьлар, из шоаш школе Iомаваьв, из поэт а иллиалархо а ва, аьнна.
— Вовз, — аьлар аз а.
— Цунна новкъостал де малагIа гIоргвар шух? – хаьттар хьехархочо.
Саг йистхиланзар.
— Фу де деза цига? – хаьттар аз.
Согахьа хьайийрзар хьехамча:
— Цо хьааьннар дIаязде мара, хIама де дезац. Из ше бIаргса доацаш ва, — аьлар цо.
— Со гIоргва, — раьза хилар со. Цо хьаеннача телефона номерга гIолла сай ваха веза моттиг малагIа я а хайна, цул тIехьагIа кхаь шера Ахьмада гIо-новкъостал деш хилар со. Оздоева бахьан долаш, сол хьалхагIа а тIехьагIа поэта новкъостал деш дукха студенташ хиннаб. Вешта аьлча, кIалвисачоа гIо дар, цун гIулакхага хьажар моллагIа саг волча сага дегIах ялла езаш йола оамал я. Из оамал шийца йолаш яр ГIайре Фирюза а. Тахан вайца яц из, массехк шу да из дIаяьнна. Филологически Iилмай доктор кхелхай 2010 шера 27 апреле. ХIара дийнахьа балха воагIаш, дIахьожар со Магасе из яьхача цIен тIа хьалтехача мрамора тIа даьча йоазонга. Цхьа ший тайпара хоза дагалоацамаш сомадоахар цо са дег чу.

С. Арчаков

№154-155 (12090-091), ера, 18 октябрь, 2018 шу / Четверг, 18 октября 2018 года

 
По теме
Халонаша къар ца ваь саг - Сердало Шолжа-ГIалий тIа баьхача гIалгIашта юкъе 80 шу даьнна нах лаха тахан атта хургдацар аьнна хет сона.
09.11.2018
 
Паччахьа йоакхо ю гIулакх - Сердало Наха цох фу хет хац сона, бакъда сона боккха кхаъ хиннаб, укх деношка Россе паччахьа В. В. Путина вай мехка дахача къамий метташ лорадеча а дегIакхувлача а гIо дергдола Фонд хьаярах дола указ арадаккхарах.
07.11.2018
Гаргара нах биц ма бе, мел хало яле а - Сердало Укх тIехьарча деношка вай мехка латташ дола хьал бахьан долаш, дукха хIама Iаткъаш, цу тIа гIолла цхьацца цатоамаш а, гIайгIа а, балаш а совдийнад наьха.
02.11.2018
Лоаца дувцараш - Сердало Цагена уйлаш — Iовдала саг мала хет хьона? – аьнна хаьттад йоах наха Цагенага?
31.10.2018
 
Мехкахочун каш тIа - Сердало Со зIамига волаш, Джабагиев Висан-Гири а цун дезалера нах а дикача оагIорахьа хьоахабе йиш йолаш бацар.
31.10.2018
ГIалIай Эздел - Сердало Эздел дувца делча вай оал, Iалаьмате дукха хIама чудоагIа цу чу, аьле. Бакъда из, вай деррига вахар да цу дешаца хоттаденна.
30.10.2018
ВIаши дукхадеза  хьажа вай - Сердало Миччахьа нах вIашагIкхийттача метте, мел чIоагIа хало, бала, гIайгIа, цоатам, сагото цига хиларах юхь елаенна саг бIаргавайча тоам хул хало тIакхаьча воалача сага.
30.10.2018
 
ГIалгIай Эздел - Сердало Эздел дувца делча вай оал, Iалаьмате дукха хIама чудоагIа цу чу, аьле. Бакъда из, вай деррига вахар да цу дешаца хоттаденна.
26.10.2018
Магасе бодача новкъа - Сердало ЦIайза Iа дар ара лаьттар. Бийсан санна баьде яр Iуйрийна ворхI сахьат даьлча, хIана аьлча цу хана хIанз мо сахьат тIехьадаьккхадацар.
19.10.2018
 
Даьлах кхерар - Сердало ДIадахача пIаьраска дийнахьа Наьсарен керттерча юкъарча маьждиге рузба деш нийсвелар со.
19.10.2018
Шура - Сердало Вахача метте дукха хIама эшаш хул. Иштачарех я вай молаш пайда эцаш йола шура а. ГIалгIашта юкъе хIаьта а, керттера хIана яц ала, лакхера моттиг дIалоацаш я шура, юача хIама юкъе.
19.10.2018
 
Медицина говзал - Сердало МоллагIа керда юкъе дена хIама, юхьанца боча а, цунга хьежжа лорадеш, нах дукха хьакхашта ца бовлаш а хул.
18.10.2018
Совместными усилиями оперуполномоченных уголовного розыска и сотрудников патрульно-постовой службы ОМВД России по Назрановскому району вчера в результате проведенных оперативно-розыскных мероприятий в рамках расследовани
18.04.2019 МВД России по Республике Ингушетия
По факту покушения на убийство возбуждено уголовное дело - Следственный комитет Следственным отделом по городу Назрань следственного управления Следственного комитета Российской Федерации по Республике Ингушетия возбуждено уголовное дело по признакам преступления,
18.04.2019 Следственный комитет
МО МВД России «Прохладненский» разыскивается несовершеннолетний Отаров Ислам Нургалиевич, 2002 года рождения, проживающий с. Карагач, Прохладненского района.
18.04.2019 МВД России по Республике Ингушетия
Архив Совместными усилиями оперуполномоченных уголовного розыска и сотрудников патрульно-постовой службы ОМВД России по Назрановскому району накануне задержан 34-летний гражданин Азербайджана.
18.04.2019 Ингушетия
Архив В ходе 26 профилактических мероприятий с 8 по 15 апреля сотрудниками территориальных органов МВД по Ингушетии изъято 6 единиц боевого оружия, в том числе 3 пистолета, автомат, карабин, винтовка,
17.04.2019 Ингушетия
Повреждение объектов культурного наследия строго наказывается - Ингушетия В Ингушетии намерены усилить контроль над сохранением объектов историко-культурного и археологического наследия республики Недавно в правительстве Ингушетии обсудили нарушения законодательства об объектах культурного
18.04.2019 Ингушетия
Роза Гарданова-Ахциева - Ингушетия Роза Гарданова-Ахциева Солистка Государственной филармонии имени Ахмета Хамхоева Роза Гарданова-Ахциева стала победителем в номинации «Вокалист года», сообщает пресс-служба учреждения.
18.04.2019 Ингушетия
Хулимат Бекова — первый автор воссозданного женского головного убора курхарса Хулимат Бекова — реставратор, историк-юрист, швея-дизайнер,
17.04.2019 Ингушетия
В Назрани, в муниципальном Дворце культуры, прошла торжественная церемония вручения премий работникам культуры Ингушетии, написал на своей странице в «Инстаграм» министр Микаэл Базоркин.
17.04.2019 Ингушетия
Сегодняшние и будущие звёзды спорта - ГТРК Закрытое первенство Сунженского района по дзюдо среди юношей стартовало в Физкультурно-оздоровительно комплексе сельского поселения Троицкое.
18.04.2019 ГТРК
18 апреля 1923 года в Москве было сформировано первое пролетарское спортивное общество «Динамо», которое создавалось как организация, предоставляющая возможность заниматься спортом сотрудникам правоохранительных органов.
18.04.2019 МВД России по Республике Ингушетия
Ингушский хоккеист Адам Евлоев в составе юниорской сборной Казахстана обыграл французов на чемпионате мира Сборная Казахстана U-18, в состав которой входит ингушский нападающий Адам Евлоев (2001 года рождения),
17.04.2019 Ингушетия
В физкультурно-оздоровительном комплексе сельского поселения Троицкое прошло первенство Сунженского района Ингушетии по дзюдо среди детей-сирот, детей, оставшихся без попечительства родителей, и детей из малоимущих семей.
18.04.2019 Ингушетия
В Бухаресте завершился Чемпионат Европы по спортивной борьбе 2019 года. Соревнования проходили на коврах спорткомплекса «Поливалент Холл», одного из лучших спортивных комплексов румынской столицы.
16.04.2019 Сердало
AF3I4928.jpg - Республика Ингушетия На совещании в Магасе под председательством Главы Ингушетии Юнус-Бека Евкурова обсудили ход строительства участка трассы Р-217 «Кавказ» протяженностью 26 км - самого крупного дорожного проекта в СКФО.
18.04.2019 Республика Ингушетия
Сотрудники МЧС Ингушетии принимают участие во всероссийских командно-штабных учениях - Ингушетия Пресс-служба МЧС России по Ингушетии 16-18 апреля МЧС России проводятся командно-штабные учения по отработке вопросов, связанных с обеспечением безаварийного пропуска весеннего половодья и защитой населенных пунктов,
18.04.2019 Ингушетия
В период с 17 по 18 мая 2019 года специалистами отдела государственного ветеринарного надзора и контроля Управления Россельхознадзора по Республике   Ингушетия проведена плановая выездная проверка в отношении индивидуаль
18.04.2019 Служба по ветеринарному и фитосанитарному надзору